Declerai il futur en la crappa
La banca da 2291 cun las cifras 2,2,9,1 da crap natiral da las quatter regiuns naziunalas paisa totalmain 9,3 tonnas – ina plattafurma stabila per in dialog avert per l’avegnir. In’ovra d’art per inscunters nunemblidabels, aventuras surprendentas e novs puntgs da vista. Per ussa e per las generaziuns futuras!
Tatüren
L’emprima cifra «2» è creada da Tatüren crap natiral da Fribourg e represchenta la Svizra romanda. Ella è vegnida producida da Carlo Bernasconi e ses team a Berna – ina fatschenta da famiglia independenta dapi l’onn 1907 che viva tradiziun e che ha gugent innovaziun. Tatüren resp. crap da sablun da quarz da Plasselb è in uschenumnà crap da sablun da flatg. El è naschì avant var 60 milliuns onns or d’arschiglia e da sablun ch’èn vegnidas transportadas tras flums da la terra en la mar planiva e da là tras sbuvadas sutmarinas en la mar bassa. Las colurs varieschan da grisch sur beige fin ad alv. Quai fa ch’il crap natiral è opticamain attractiv ed adattà per intents concepziunals. Il crap da sablun da quarz è fitg resistent a pressiun e n’absorbescha strusch aua. Quai fa ch’el è resistent a scheliras ed a l’aura e perquai spezialmain durabel.
Cresciano e Bodio Nero Gneis
Crap da sablun da Bollinger
Gnais Calanca
Cresciano e Bodio Nero Gneis
La segunda cifra «2» è creada sco mix da Cresciano Gneis cler e da Bodio Nero Gneis stgir, da Giovanni Ongaro e ses team a Cresciano/Ticino. Ongaro Graniti SA è vegnida fundada l’onn 1930 e vegn manada en la terza generaziun. Cresciano è in gnais fitg cler cun ina plattamorta flaivla fin moderada ed ina corda mesauna fin groppa sco er minerals da mica clera e stgirs. La crappa originala dal Bodio Nero, in granit, è naschida avant var 300 milliuns onns da magma ch’è penetrada or dal mantel da la terra en la crusta da la terra e sfradentada plaun a plaun. Durant la furmaziun da las muntognas alpinas avant var 35 milliuns onns è questa crappa en l’intern da la terra vegnida transfurmada en in gnais tras dapli cundiziuns da pressiun e da temperatura ed è vegnida manada a la surfatscha da la terra tras process d’accumular e d’erosiun. Gia ils emprims colonists da la regiun han duvrà Bodio Nero sco material da construcziun per alloschis ed edifizis sacrals. Cun la construcziun da la viafier dal Gottard a partir da 1872 è il crap er vegnì duvrà per las construcziuns da la viafier e suenter la finiziun dal tunnel sco material da construcziun al nord da las Alps.
Crap da sablun da Bollinger
Il numer «9» da Bollinger-Lehholz crap da sablun deriva dal Lai superiur da Turitg e represchenta la Svizra tudestga. Il material han Bruno Kuster junior e ses team explotà en lur galaria da 300 meters lunghezza. Dapi il 1882 gudogna ed elavura l’interpresa da famiglia crap da sablun da la regiun. Bollinger è in uschenumnà crap da sablun da molassa da la part sut da l’aua dultscha. El è naschì avant var 20 milliuns onns or da deposits da sablun ch’eran vegnids transportads avant la culissa (batschigls da molassa) tras sistems lartgs da flums da las Alps. Tras ina cementaziun da chaltschina e cun la cumpressiun èn ils deposits che sa cumponivan oravant tut da grauns da quarz, da feldspat e da mica s’integrads alura tar in crap da sablun. Crap da sablun da Bollinger vegniva gia duvrà dals vegls Romans. A partir dal 10avel tschientaner èn vegnids realisads blers edifizis en ils vitgs sper il lai, en las claustras ed en la citad da Turitg, uschia p.ex. la gronda part da las fatschadas da crap pli grondas d’edifizis a Turitg dal temp tranter 1860 e 1910.
Gnais Calanca
La cifra «1» è creada da Calanca Gneis e represchenta la regiun rumantscha dal Grischun. Giovanni Polti e ses team han producì quella crappa ad Arvigo/GR en Val Calanca. L’onn 1920 ha il tat da Giovanni Polti cumenzà a far ina explotaziun commerziala cun far plattas da tetg or da blocs da grip libers. Alfredo Polti SA, fin oz manada da la famiglia, collia artisanadi dal temp da crap cun modas da lavurar modernas dal temp dad oz. Calanca è in gnais cler fin stgir grisch e da granella media. Caracteristicas particularas èn ils minerals da mica stgira. Il crap consista circa per la mesadad da feldspat, sco er da quarz e da biotit (mica stgira). La Calanca è vegnida gudagnada pli baud en numerus lieus en ils conturns da Castaneda sin il spitg muntagnard che separa la Val Calanca dal Mesauc. Or dal gnais indigen èn naschids numerus mirs sitgs e bleras chasas en la Val Calanca.